O „Jędrusiach”

Jednostka Strzelecka 2002 Tarnobrzeg nosi zaszczytne imię Oddziału Partyzanckiego „Odwet – Jędrusie”

Oddział Partyzancki Armii Krajowej „Jędrusie”

Bezpośrednio po klęsce wrześniowej 1939 roku w październiku Władysław Jasiński utworzył w Tarnobrzegu i sąsiednich powiatach tajną organizację, stawiając sobie za cel walkę z niemieckim okupantem. Ostatecznie organizacja ta przyjęła nazwę „Odwet”. Była apolityczna, współpracowała jednak z ZWZ (później AK), a także z ludowcami i narodowcami. W grudniu 1939 roku Jasiński rozpoczął wydawanie „Biuletynu wiadomości radiowych”, a od marca 1940 roku cotygodniowej gazety, pt. „Odwet”. Kolportaż gazety objął tereny Polski centralnej i południowej i opierał się w części na sieci własnej, a na terenie powiatów Leżajsk, Łańcut, Przeworsk, Jarosław i Przemyśl także na sieci placówek ZWZ – AK. Do końca września 1940 roku centrala „Odwetu” mieściła się w Tarnobrzegu. We wrześniu 1940 roku Niemcy wpadli na trop „Odwetu”. Jasiński używający w tym czasie pseudonimu „Kmitas” przeniósł centralę „Odwetu” najpierw na teren powiatu mieleckiego (Krzemieńca), a następnie za Wisłą, w rejon Trzcianki i Sulisławic. Zlikwidował też centralny kolportaż tworząc punkty przebitkowe w Tarnobrzegu, Krzemienicy, Mielcu, Radomyślu, Trzciance, Sulisławicach, Sandomierzu, Opatowie, na placówce „Zasanie”, a także w Opaleniskach i Lipniku oraz we Frysztaku, Bolesławiu i Otfinowie nad Dolnym Dunajcem. Tajna gazeta „Odwet” osiągnęła nakład około 10 tysięcy egzemplarzy powielanych na 10 – 12 stronach formatu A4. Od lutego 1940 roku „Odwet” stał się „Biuletynem informacyjnym” Okręgu ZWZ w Krakowie. Nadal zachował swą samodzielność i nie podlegał cenzurze B.I.P. (Biuro informacji i Prasy).

W okresie marzec – czerwiec 1941 roku Niemcy dokonali licznych aresztowań w siatce „Odwetu”. Wielu członków organizacji znalazło się w kaźniach gestapo, wielu zbiegło przed aresztowaniem i rozpoczęło ukrywanie się przed okupantem. Wydarzenia te spowodowały ogromny wzrost potrzeb finansowych organizacji, nadal działającej samodzielnie i nie dotowanej przez żaden z ośrodków politycznych. Sytuacja ta skłoniła Jasińskiego do utworzenia oddziału dywersyjno – bojowego, który od jego nowego pseudonimu przyjął nazwę „Jędrusie”. Pseudonim pochodził od zdrobniałego imienia pięcioletniego syna Jasińskiego – Andrzeja. Pierwszą akcje oddział przeprowadził na leśnictwo Szczeka w powiecie staszowskim. Od tego czasu „Jędrusie” przeprowadzają szereg akcji rekwirując w administrowanym przez Niemców terenie. Rekwirują żywność w majątkach administrowanych przez Niemców, rozbijają gorzelnie, dokonują napadu na kolejkę wąskotorową w Bogorii, w której zbierają kilkadziesiąt ton cukru przygotowanego do wysyłki do Niemiec. Poza tym „Jędrusie” likwidowali niemieckich agentów, przywoływali do porządku granatowych policjantów, wymierzali kary chłosty wysługującemu się okupantowi. W akcjach tych występowało około 60-ciu partyzantów. W sumie przeprowadzają około 180-ciu różnych akcji. Unikalną jak na warunki okupacji i partyzantki, była prowadzona przez „Jędrusiów” akcja charytatywna, polegająca na niesieniu pomocy aresztowanym i ich rodzinom oraz organizowanie sieci punktów wysyłkowych paczek żywnościowych dla polskich jeńców w obozach niemieckich. W dniu 9 stycznia 1943 roku w starciu z niemiecką żandarnerią w Trzciance koło Połańca poległ Władysław Jasiński „Jędruś”, twórca „Odwetu” i dowódca „Jędrusiów”. Po śmierci dowódcy dowodzenie oddziałem przejmuje Józef Wiącek „Sowa”. W październiku 1943 roku dochodzi do scalenia „Jędrusiów” z Armią Krajową na szczeblu Inspektoratu Sandomiersko – Opatowskiego. W dniu 12 czerwca 1944 roku do „Jędrusiów” dołączyli partyzanci Lotnej Grupy AK „Orlicza” – łącznie 40-tu partyzantów. W okresie „Burzy”, „Jędrusie” tworzą 4 kompanię w 2 pp Legionów AK w sumie około 260 żołnierzy. Wraz z całym pułkiem idą na pomoc walczącej Warszawie, dochodzą w Góry Świętokrzyskie, potem do Nowego Miasta nad Pilicą, tam 24 sierpnia cała 2 DP AK dostaje rozkaz zaprzestania marszu. Odwrót znad Pilicy kieruje 2 pułk, w skład którego wchodzi 4 kompania „Jędrusiów” w kieleckie. W dniu 26 sierpnia II batalion, w skład którego wchodzi 4 kompania, uderza na kwatery artylerii niemieckiej w Dziebałowie, później walczy w Radoszycach, Miedzieży i Radkowie. Po rozczłonkowaniu pułku „Jędrusie” przechodzą w Góry Świętokrzyskie, gdzie pozostają do stycznia 1945 roku, do wkroczenia na te tereny Sowietów. Każdy wraca w swe rodzinne strony. Następują represje i aresztowania przez NKWD i UB. Spora grupa „Odweciarzy” i „Jędrusiów” zostaje zesłana na Syberię, część otrzymała długoletnie wyroki więzienia. Dopiero po październiku 1956 roku „Jędrusie” spotykają się legalnie, tworzą wspólnotę, której zadaniem jest upamiętnianie ludzi z „Odwetu” i „Jędrusiów”. Powstają pomniki i tablice pamiątkowe, porządkowane są mogiły poległych.

Akt przekazania proporca

Artykuł na temat „Jędrusiów”